Met ruim 820 bezoekers, twintig workshops en vijfenzestig activiteiten mag de tweede editie van het Kennisfestival ‘Leren in Brainport’ (in het Evoluon) met recht een succes heten. De grote belangstelling vanuit onderwijsinstellingen, bedrijven en overheden bewijst de behoefte aan een breed platform voor innovatieve educatie. En aan samenwerking tussen die drie partijen, zoals ook Imke Carsouw, algemeen directeur van organisator Brainport Development, onderstreepte in haar welkomstwoord. Daarnaast benadrukte ze de snel veranderende maatschappij als reden voor het initiëren van het Kennisfestival: “Op alle fronten gaan de technologische veranderingen zó snel en dat heeft een grote impact op het onderwijs. Daarom is het heel waardevol dat de kennis over wat nu al qua vernieuwing gebeurt in de klas hier gedeeld wordt.”

Burgemeester
Na Carsouw sprak de kersverse burgemeester van Eindhoven – en tevens voorzitter van de stichting Brainport – John Jorritsma de bezoekers toe (waarvoor hij zelfs een commissievergadering van de gemeente onderbrak). Hij kleedde zijn verhaal persoonlijk in met een anekdote over zijn pasgeboren derde kleinkind en vroeg zich hardop af ‘welk onderwijs kleine Dries later zou krijgen’. Daarmee maakte hij een bruggetje naar de Brainport Scholen (waarover verderop in dit artikel meer nieuws), die een innovatief onderwijsconcept in nauwe samenwerking met het bedrijfsleven vormgeven. “Heel bijzonder om te zien hoe al die organisaties elkaar inspireren en enthousiasmeren”, aldus Jorritsma. Afsluitend gaf hij de aanwezigen een stevige opdracht mee: “Hoe kan het onderwijs inspelen op de toekomstige behoeften van de samenleving? Dat is jullie doel voor vandaag en dat mag groeien en bloeien, totdat het Evoluon te klein is voor dit evenement.

Keynote
Terwijl Jorritsma zich meteen weer richting commissievergadering spoedde, kreeg keynote speaker Bas Haring (filosoof, hoogleraar, informaticus, schrijver en tv-presentator) het woord. Hij gooide de knuppel meteen in het hoenderhok met een reactie op de woorden van de burgemeester: “De stelling ‘dat het onderwijs er is voor de behoeften van de samenleving’ vind ik een heel gevaarlijke opmerking. Onderwijs is juist bedoeld voor de kinderen in het onderwijs, niet voor diegenen die daar later profijt van hebben.” Er klonk instemmend geklap vanuit de zaal en zo was het ijs voor een positief-kritische dialoog gebroken. Omdat daarnaast inspiratie tot de speerpunten van het Kennisfestival behoort, liet Haring vervolgens een filmpje zien over de 15-jarige Jack Andraka uit de VS; bekend door zijn prijswinnende onderzoek naar het vroegtijdig detecteren van kanker (naar aanleiding van het overlijden van zijn oom aan die ziekte). Vier lessen voor de educatieve benadering van kinderen zijn daaruit te halen, aldus Haring: “Doe onderzoek naar een thema dat je persoonlijk raakt, stel een gesloten vraag, maak gebruik van de middelen die je voorhanden hebt en kritiek is een goede houvast.”

Toekomst maken
Met dat voorbeeld wilde Haring de – volgens hem – drie hoofdtermen voor relevant onderwijs kracht bijzetten: speels, onderzoekend en nieuwsgierig. Want, zo herhaalde hij ter afsluiting: “Onderwijs is bedoeld voor de kinderen, niet voor ons. We denken dat we educatie moeten aanpassen aan de toekomst, maar we weten helemaal niet hoe die eruit ziet. Daarom is onderwijs juist een instrument om de toekomst mee te maken.” Met die woorden in het achterhoofd startten de bezoekers hun rondes door het Evoluon, aan de hand van een bomvol programma met workshops, presentaties, interactieve ontmoetingen en (speels) entertainment. Een van die bezoekers was Annette Keizer, docent Engels bij het Heerbeeck College in Best. Zij en haar collega (ook een taaldocent) hoopten dit jaar meer informatie over hun vakgebied te vinden. “Tijdens de vorige editie was het aanbod heel bèta-georiënteerd en dat is logisch en belangrijk in deze regio. Maar juist op klassieke vakken als de talen is het lastig om de principes van het nieuwe leren toe te passen. Dus daarover willen we graag meer weten via overkoepelende onderwerpen die aan bod komen.”

Aanbod
Het enorme aanbod van kennis, inspiratie en ervaringen bood praktisch voor ieder wat wils. Alleen al op de vier ringen van het Evoluon was een keur aan presentaties en activiteiten te vinden en in de zalen rond de foyer werden nog verschillende workshops gegeven. Een – totaal willekeurige – selectie ter illustratie van de diversiteit: afstandsleren, Brainport en praktijkgericht MVT-onderwijs, krachtig leraarschap, Augmented en Virtual Reality, creatief met technologie, Eigen Baas programma, leren over natuur en duurzaamheid, olievlek technasium, van stroomkring naar programmeren, 21e eeuwse vaardigheden in de praktijk, bouwen met TomTecT, de waarden van MOOCs in het onderwijs, drones bouwen (heel populair), internationalisering, STEMTeacherLab, tekenen als gereedschap, de ondernemende docent, Inspirion, Robotica en licht/geluid, train je werkgeheugen.

Programmeren
Robotisering nam een prominente plek in tijdens het Kennisfestival. Bijvoorbeeld op de Lego Robotwerkplaats, waar leerlingen van basisschool ’t Slingertouw uit Eindhoven samen met docent Robin Platjouw driftig sleutelden en programmeerden en termen vielen als ‘core values’ en ‘animal allies’, waaruit maar weer bleek dat kinderen anno 2016 al behoorlijk op niveau meedraaien. Net als bij de stand van Micro:bit, waar ‘juf’ Lonneke Rooijakkers van Saltomontessorischool de Trinoom in Eindhoven zes enthousiaste leerlingen uit groep zeven en acht begeleidde bij het programmeren van led-lampjes. “We moeten er een spelletje van maken”, roept een van hen. En dat vonden ze ‘heel leuk’ om te doen: “Heel anders dan werken met een schrift.” Op de vraag of ze dan liever alleen maar dit soort onderwijs willen, roepen ze in eerste instantie volmondig ja. “Maar dat wordt ook weer saai natuurlijk”, voegt een van hen er nog wijs aan toe. “Dus misschien is een combinatie toch het beste.”

Oudere leerlingen
Naast jonge kinderen en docenten van nu waren ook oudere kinderen/docenten van de (nabije) toekomst aanwezig, zoals een groepje van vijf studenten van de pabo van Fontys Hogescholen in Eindhoven. Meest interessante onderdeel van het festival vonden ze de workshop ‘Autismetalent ontdekken en ontwikkelen’. Verder waren ze positief verrast door de aandacht voor mediawijsheid. “Dat is toch nog best nieuw binnen het onderwijs. Wij zijn er inmiddels ook mee bezig tijdens onze opleiding, dus tof om er hier meer over te leren.” Andere oudere leerlingen op het Kennisfestival kwamen van het Strabrecht College, het Van Maerlant Lyceum en het Heerbeeck College. Zij hadden een bijzondere rol en mochten de muzikale omlijsting verzorgen tijdens de opening en afsluiting van de dag. Een dankbare taak, aldus twee van de jonge muzikanten van het Strabrecht: “Tijdens een talentenjacht op school ontdekten we onze passie voor muziek en na een paar optredens vroeg onze directeur of we hier ook wilden spelen. Spannend hoor, voor zo’n groot publiek.”

Uniek convenant
Ondertussen was er nog tijd voor een paar officiële momenten, waaronder de ondertekening van een uniek convenant door elf scholen die samenwerken onder de noemer ‘Brainport Scholen’. Met elkaar spraken zij de intentie uit om een innovatief onderwijsconcept continu met elkaar voort te zetten.  Ook het bedrijfsleven is daarbij nadrukkelijk betrokken, want het is van groot belang dat wat geleerd wordt, aansluit op de beroepspraktijk. Drie van de elf scholen voegden zich op de dag van het Kennisfestival bij het groeiende gezelschap: het Eckartcollege en Sint-Joriscollege uit Eindhoven en het Pius X College uit Bladel. Voorzitter Leenderd van der Deijl sprak van een veelbetekenend moment: “Na drie jaar zijn we al met elf scholen, dat is wat we willen, hier doen we het voor. Niet alleen omdat ‘hoe meer zielen, hoe meer vreugde’, maar vooral ook omdat we samen sterker staan.” Na het uitreiken van heuse Brainport speldjes die decoratief op de jasjes van de nieuwkomers gespeld werden, waaierde het gezelschap weer uiteen, want er was nog genoeg te ervaren in het Evoluon. “Bijna alles is nieuw deze tweede editie van het festival”, aldus Van der Deijl. “Ik kijk mijn ogen uit.”

Brainport basisscholen
Een andere (on)officiële bijeenkomst was die van bestuurders van meer dan honderd basisscholen uit de (Brainport) regio. Volgens SKPO bestuurder Peter Tijs (36 basisscholen) zijn de besturen onderling in gesprek om ‘uit te zoeken of we ook samen het concept Brainport Scholen in de PO-categorie kunnen realiseren’. Eerder gebeurde dat al in het VO. “Vandaag waren we hier om inspiratie op te doen en hebben we meteen vergaderd over het Brainport-concept.” Hamvraag is hoe de basisscholen een format kunnen creëren op basis van zes uitgangspunten: contextrijke leeromgeving, 3O-leren, 21st century skills, internationalisering, professionalisering van leerkrachten en learning community‘s. Dat format wordt momenteel door zo’n vijftien schoolbesturen uitgewerkt. “Maar we zijn echt nog in de onderzoekende fase”, verduidelijkt Tijs. “Toch willen we dit kalenderjaar al een concept afhebben”, besluit hij ambitieus.

Bedrijven
Een van de leidende aspecten voor Brainport Scholen is de samenwerking met regionale bedrijven, zoals AAE, ASML, Huijbregts groep, Philips, DAF en VDL. Die bedrijven stonden gezamenlijk en volledig open-minded op het Kennisfestival. Een bewuste keuze, om zo de samenwerking minder aanbod- en meer vraaggestuurd in te richten, aldus Inge Wouters van ASML (Labour Market Communications Technology Promotion). “Samen doen we veel voor en met scholen, zoals gastlessen geven en events organiseren. Vandaag wilden we juist meer weten over wat zij nou precies nodig hebben. Daarom zijn we met z’n allen opgetrokken en hebben we geprobeerd om docenten tot een gesprek te triggeren.” Op een papieren tafelkleed stonden stellingen waarop gereageerd kon worden. Dat leverde goede inzichten op, maar volgens Wouters ‘is onze vraag niet simpelweg in één dag te beantwoorden’. Wordt ongetwijfeld vervolgd dus.

Hekkensluiter
Wat ook opgaat voor het Kennisfestival zelf. Die intentie werd niet alleen voorafgaand aan, maar zeker ook na afloop van het evenement door veel betrokkenen uitgesproken. Zelfs door de hekkensluiter van de dag, cabaretier Marcel Stevens. Tijdens een geestige en vlotte terugblik op de dag liet hij alle gedane indrukken – met een knipoog – passeren. Zijn persoonlijke conclusie: ‘Ik word onderzoeker.’ Wie volgt?